از ابن عباس رضی الله عنهما روایت است که: پیامبر خدا صلی الله علیه و سلم هنگام سختی و گرفتاری میفرمودند: «لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ الْعَظِيمُ الْحَلِيمُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَرَبُّ الْأَرْضِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ». یعنی: «هیچ معبود بر حقی جز اللهِ بزرگ و بردبار نیست، هیچ معبود بر حقی جز الله، پروردگار عرش بزرگ نیست، هیچ معبود بر حقی جز الله، پروردگار آسمانها و پروردگار زمین و پروردگار عرش گرامی نیست».
بخارى و مسلم در روايت آن اتفاق دارنددرجهصحیح است
شرح
پیامبر صلی الله علیه و سلم هنگام شدت یافتن سختی و غم میفرمودند: «لا إله إلا الله» هیچ معبود بر حقی جز الله نیست، «العظيم» بزرگ مرتبه و جلیل الشأن در ذات، صفات و افعالش، «الحليم» آنکه در مجازات گناهکار شتاب نمیورزد، بلکه آن را به تأخیر میاندازد و چه بسا با وجود قدرت بر [مجازات] او، از وی درمیگذرد، پس او سبحانه بر هر چیزی تواناست. «لا إله إلا الله ربُّ العرشِ العظيم» آفریدگار عرش بزرگ، «لا إله إلا الله ربُّ السمواتِ والأرض» و آفریدگار آسمانها و زمین، و آفریدگار هر آنچه در آنهاست و مالک و اصلاحگر آن، و هرگونه که بخواهد در آن تصرف میکند، «رب العرش الكريم» آفریدگار عرش گرامی.
فواید
واجب بودن پناه بردن به خداوند با دعا، هنگام فرود آمدن مصیبتها و سختیها.
مستحب بودن دعا کردن با این ذکر هنگام سختی و گرفتاری.
عرش خداوند رحمان که او جل جلاله بر آن مستقر شده، برترین، بزرگترین و عظیمترین مخلوقات است و پیامبر صلی الله علیه و سلم آن را به بزرگ و گرامی توصیف کردهاند.
آسمانها و زمین به این دلیل به طور خاص ذکر شدهاند که از بزرگترین مخلوقاتِ قابل مشاهده هستند.
طیبی گفته است: این ثنا را با ذکر «رب» (پروردگار) آغاز کرده است تا با برطرف کردن گرفتاری مناسب باشد؛ زیرا این [برطرف کردن سختی] از مقتضیات تربیت (پروردگاری) است. و در آن تهلیل (لا اله الا الله) وجود دارد که دربردارندهٔ توحید است و توحید، اصلِ همهٔ تنزیهات جلالی است. و [در آن] «عظمت» وجود دارد که بر کمال قدرت دلالت میکند، و «حلم» که بر علم دلالت دارد، زیرا از جاهل، نه حلم و نه کرمی تصور میشود، و این دو [صفت]، اصلِ اوصاف اکرامی هستند.
مرجع
صحيح البخاري (8/ 75) (6346).
صحيح مسلم (4/ 2092) (2730).
بهجة الناظرين شرح رياض الصالحين، لسليم الهلالي (2/ 593).
كنوز رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (17/ 565).
تطريز رياض الصالحين، لفيصل آل مبارك (ص821).
شرح رياض الصالحين، لابن عثيمين (6/ 55).
مرقاة المفاتيح شرح مشكاة المصابيح، للقاري (4/ 1677).
نزهة المتقين شرح رياض الصالحين، لمجموعة من الباحثين (2/ 1021).
هر حدیث، درجه، شرح و فایده در اینجا دقیقاً همانگونه که HadeethEnc.com منتشر میکند، بر پایهٔ شرایط بازنشر آن، نشان داده شده است. درجه نام کسی را که حکم داده است نمیآورد. ترجمهها و شرحها از نویسندگان خودِ آن است و برخی احکامی را بیان میکنند؛ بازبینان سبیل آنها را بررسی نکردهاند. حدیث عربی، متن اصلی است. منبع: HadeethEnc.com