عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ عُمَرَ رَضيَ اللهُ عنهُما قَالَ: مَرَرْنَا مَعَ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى الْحِجْرِ، فَقَالَ لَنَا رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تَدْخُلُوا مَسَاكِنَ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ، إِلَّا أَنْ تَكُونُوا بَاكِينَ؛ حَذَرًا أَنْ يُصِيبَكُمْ مِثْلُ مَا أَصَابَهُمْ» ثُمَّ زَجَرَ فَأَسْرَعَ حَتَّى خَلَّفَهَا.
از عبدالله بن عمر رضی‌الله‌عنهما روایت است که گفت: همراه با رسول الله صلی‌الله‌علیه‌وسلم از [دیار] حِجر گذشتیم. پس رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وسلم به ما فرمودند: «لَا تَدْخُلُوا مَسَاكِنَ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ، إِلَّا أَنْ تَكُونُوا بَاكِينَ؛ حَذَرًا أَنْ يُصِيبَكُمْ مِثْلُ مَا أَصَابَهُمْ» ثُمَّ زَجَرَ فَأَسْرَعَ حَتَّى خَلَّفَهَا. یعنی: «به خانه‌های کسانی که به خود ستم کردند، وارد نشوید، مگر آنکه گریان باشید؛ از ترس آنکه مبادا همان [عذابی] که به آنان رسیده، به شما نیز برسد». سپس [مرکب خود را] راندند و شتاب کردند تا آنجا را پشت سر گذاشتند.
بخارى و مسلم در روايت آن اتفاق دارنددرجهصحیح است
شرح
هنگامی که پیامبر صلی‌الله‌علیه‌وسلم از کنار دیار ثمود عبور می‌کردند، از وارد شدن به سرزمین‌های عذاب‌دیدگانی که به خود ستم کرده بودند، نهی فرمودند، مگر آنکه شخص در حالت گریه و عبرت گرفتن از آنان وارد شود؛ از ترس اینکه مبادا عذابی مانند عذاب آنان به او نیز برسد. سپس بر مرکب خود نهیب زدند و با سرعت از آنجا گذشتند تا آن را پشت سر گذاشتند.
فواید
- [این حدیث به ما می‌آموزد که] باید در احوال کسانی که خداوند متعال هلاکشان کرده، تفکر کرد و از آنچه در آن افتادند، برحذر بود و از غفلت در تدبر در آیات الهی پرهیز نمود.
- در سرزمین‌های این عذاب‌دیدگان، پس از آنان نباید سکونت کرد و آنجا را نباید وطن قرار داد؛ زیرا کسی که در جایی مقیم و ساکن است، نمی‌تواند همیشه در حالت گریه باشد، در حالی که از ورود به آنجا جز با این صفت نهی شده است.
- نووی گفته است: در این [حدیث] تشویقی به مراقبت [از نفس] هنگام عبور از سرزمین‌های ستمکاران و مکان‌های عذاب وجود دارد. و شتاب کردن در وادی «مُحَسِّر» نیز مانند آن است؛ زیرا اصحاب فیل در آنجا هلاک شدند. پس شایسته است کسی که از چنین مکان‌هایی عبور می‌کند، مراقبت، خوف، گریه و عبرت گرفتن از آنان و محل هلاکتشان را در پیش گیرد و از چنین سرنوشتی به خدا پناه ببرد.
- این نهی و هشدار، شامل منزلگاه‌های قوم ثمود و دیگر امت‌هایی می‌شود که در معنای آنان هستند و عذاب بر آنان فرود آمده است.
- [این حدیث] از تبدیل کردن این اماکن و سرزمین‌ها به محلی برای گردشگری، تفریح و مانند آن نهی می‌کند.
مرجع
صحيح البخاري (4/ 149) (3380). صحيح مسلم (4/ 2286) (2980). النهاية في غريب الحديث والأثر (187) (395). إرشاد الساري لشرح صحيح البخاري (6/ 458) (5/ 368). البحر المحيط الثجاج في شرح صحيح الإمام مسلم بن الحجاج (45/ 169).